Hoe persoonlijk mag je zijn als leider?

Leiderschap is rolmodel zijn en mensen binden aan de visie. Het persoonlijke verhaal van de leiders speelt daarin een grote rol. Maar haar hoe persoonlijk moet of mag je zijn als leider? Hoe ontsnap je aan de tirannie van de intimiteit en de valkuil van je onzichtbaarheid als mens? Sommige politici tonen een moeizame relatie met hun persoonlijke verhaal. Óf ze melden trivialiteiten óf ze houden krampachtig hun kaken op elkaar.

Op de vraag wat transformationeel leiderschap is, antwoordde psychologiehoogleraar Roos Vonk onlangs: ‘Dat je een rolmodel bent, integriteit uitstraalt, coachend leiding geeft, kritiek uitnodigt en mensen bindt aan de visie, zodat er teamspirit ontstaat.’[1] Dit is een compacte en heldere definitie . Het maakt ook duidelijk hoe belangrijk de persoon van de leider is en daarmee zijn of haar persoonlijke verhaal.

Uit de klassieke retorica weten we dat ethos (informatie die ons in staat stelt de spreker te vertrouwen) naast logos (argumentatie) en pathos (emotie bijvoorbeeld opgewekt door een meeslepende visie) een belangrijke pijler is van een effectief redenaar. De afstandelijke leider die niets over zichzelf onthult, wordt tegenwoordig al helemaal niet meer geaccepteerd. Die mist ethos. Dat heeft vooral te maken met het geslonken vertrouwen in leiders, wat weer een direct gevolg is van de mogelijkheid die we nu door de moderne media hebben, om na te gaan of leiders integer zijn. Leugens kunnen makkelijker aan het daglicht worden gebracht. Het gedrag van een enkele sjoemelaar, maakt bovendien het publiek achterdochtig over een hele sector. Wie rolmodel wil zijn, moet zich laten kennen. Alleen door je laten zien wie je bent als mens, kun je vertrouwen krijgen. Het persoonlijke verhaal kunnen vertellen is dus een kernvaardigheid voor een leider. Dat ‘zich laten kennen’ is in deze tijd echter geen gemakkelijke opgave. Want: hoe persoonlijk mag je zijn?

Hoe ver ga je?
 

Onze samenleving is geobsedeerd door het private, stelt de socioloog Richard Sennett in ‘The Fall of the Public Man’. Er is sprake van een tirannie van de intimiteit. Twitter, Facebook en programma’s als ‘De wereld draait door’ suggereren dat geen enkele informatie te persoonlijk is om voor jezelf te houden. Maar teveel privé-informatie geven of de verkeerde privé-informatie komt als een boemerang bij je terug omdat die al gauw teveel aandacht trekken en zo verhinderen dat je je echte boodschap goed kunt uitdragen. Om een effectief rolmodel te kunnen zijn en dus je leiderschap serieus te nemen, moet je dus keuzes maken in hoe persoonlijk je bent.

Politici lijken dat niet altijd goed te kunnen, stelde de filosoof Stine Jensen onlangs. Ze zetten intieme informatie in om de middel om aandacht te trekken en stemmen te werven, waarbij de grens tussen authentiek en fake soms flinterdun is. Via tv, Twitter of Facebook vertellen dat ze van The Beatles houden of van ‘Boer zoekt vrouw’. Triviale informatie voert bij sommige politici zo vaak de boventoon, dat hun standpunten onzichtbaar worden, verzuchtte de filosofe.[2] Als gast van ‘De Wereld Draait Door’ trakteerde CDA-staatssecretaris Henk Bleker de kijker op zoveel persoonlijke prietpraat, dat de politicus Bleker op de achtergrond terecht kwam. Voormalig CDA-minister van Verkeer en Waterstaat Camiel Eurlings zette het persoonlijke verhaal aanvankelijk op een goed moment in- ik stop met het ministerschap om meer tijd aan het gezin te besteden! – totdat bleek dat het slechts een strategische move was. Toen hij kort daarna in de KLM-top stapte, bleek tijd met vrouw en kinderen opeens niet meer zo belangrijk, stelt Jensen.

Niet toevallig noemt Jensen twee CDA-politici omdat juist zij lijken te worstelen met het persoonlijke verhaal. Bovendien lijken ze zich tussen twee uitersten te bewegen: de triviale ontboezeming enerzijds en het krampachtig zwijgen anderzijds. Naast de keuvelende Henk Blekers en de Camiel Eurlingsen die enigszins schaamteloos privé-informatie inzetten, zijn er de Van Haersma Buma’s en de Ferrier’s van wie we weten dat ze een interessant persoonlijk verhaal hebben, maar die kennelijk schroom voelen dit te gebruiken.

In een NRC-interview[3] met de fractievoorzitter bijvoorbeeld wordt gemeld dat Sybrand van Haersma Buma eind 2010 ernstig ziek werd als gevolg van een streptokokken bacterie en door het oog van de naald is gekropen. Hij weigert echter over de betekenis van dit toch ingrijpende voorval te spreken. Als Van Haersma Buma vertelt nadien weken lang niet aan politiek gedacht te hebben en de NRC-interviewer hem vraagt waaraan hij dan wel heeft gedacht,  zegt de fractievoorzitter: ‘Je perspectief op het leven wordt heel anders, emotioneel gezien is het ook een aparte beleving.’

De interviewer – die terecht oordeelt dat het politiek relevant is als de fractievoorzitter van een partij een heel ander perspectief op het leven krijgt – vraagt dan: Bent u volgens collega’s anders uit het ziekenhuis gekomen?

Daarop antwoordt Van Haersma Buma: ‘Weet ik niet, ze zijn zo vriendelijk het niet te zeggen.’

Van Haersma Buma loopt hier niet alleen de kans iets persoonlijks en authentieks te zeggen over een thema dat alle Nederlanders raakt, leven & dood, en waar zijn  partij in het verleden heel eigen standpunten over innam. Door dat niet te doen en te verwijzen naar zijn collega’s die het ook niet doen, schetst hij het beeld van een partij die een gesprek hierover uit de weg gaat.

Ook Kathleen Ferrier schroomt in een interview[4] naar aanleiding van haar verzet tegen de gedoogconstructie met de PVV concreet en persoonlijk te worden. Waarom verwijst Ferrier in dit verband bijvoorbeeld niet naar het nest waaruit zij komt en het respect voor verschillende etnische achtergronden dat haar waarschijnlijk met de paplepel zijn binnengelepeld. Waarom verwijst zij niet naar haar vader Johan Ferrier, de eerste minister-president van Suriname die in zijn land etnische tegenstellingen kon overbruggen en een pionier van de democratie wordt genoemd?[5]  Zo’n persoonlijk verhaal zou door iedereen geaccepteerd worden als authentiek.

Misschien vindt Ferrier, net als Van Haersma Buma, het niet ‘kies’ om zo met het persoonlijke te koop te lopen. Maar er is niets mis met een oprecht persoonlijk verhaal. Aristoteles wees er reeds op dat morele verstandigheid geworteld is in de praktijk en dus ook in het persoonlijke verhaal. Zoals de Franse filosoof Merleau-Ponty al zei, bestaat de mens in eerste plaats uit zijn ervaring. Onze ideeën over de wereld zijn dus uiteindelijk gefundeerd in onze concrete ervaringen als mens. Door dat terrein ‘taboe’ te verklaren, zoals sommige CDA-ers lijken te doen, of er zo oppervlakkig mee om te gaan dat ze ‘onecht’ overkomen, laten zij kansen voorbijgaan om contact met (potentiële) kiezers te krijgen. Leiderschap anno 2011 kan niet zonder je persoonlijke verhaal prijs te geven.

Astrid Schutte geeft met Mieke Bouma op 19 en 20 mei de masterclass ‘Storytelling & Leiderschap’. Download de flyer en het aanmeldingsformulier.


[1] Roos Vonk in 1395 woorden. Dominique Haitema in Management Team, 25-3-2011.

[2] Ik wil weer echte standpunten horen van politici – niet wat ze vinden van Boer zoekt Vrouw. Stine Jensen in NRC, 12-3-2011

[3] Wij gaan geen politiek leider aanwijzen. Herman Staal en Derk Stokmans in NRC, 19-02-2011.

[4] De stelling van Kathleen Ferrier. Frank Vermeulen in NRC 27-11-2010.

[5] Pionier van de democratie – NRC, 5 januari 2010

2 gedachtes over “Hoe persoonlijk mag je zijn als leider?

  1. Pingback: Origineel leiderschap « StoryVentures

  2. Pingback: Hoe komt het toch dat de consument in ons alles ruïneert, verwoest, platbrand, sloopt en te gronde richt wat de burger en de onderzoeker in ons dierbaar is? – Lezer van Stavast

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s